ODALARDAN DÜNYA ENGELLİLER GÜNÜNDE AÇIKLAMA

GIDAMO: KENDİNİZİ BİR GÜNLÜĞÜNE ENGELLİ VATANDAŞLARIMIZIN YERİNE KOYMANIZI İSTİYORUZ

Bugün herkesi kendini bir günlüğüne engelli vatandaşlarımızın yerine koymaya davet ediyoruz. Tekerlekli sandalye ile dolaşmak zorunda kaldığınızı düşünün. Ya da görme engelli olduğunuzu düşünün.

Tüm gün yaptığınız işlerin ne kadarını yapabilirdiniz?

Profesyonel gelir sağladığınız işinizi bu koşullarda da yürütebilir miydiniz? Bu bakışla iş yerinizde en basit insani ihtiyaçlarınızı karşılayacak koşullar mevcut mu?

Toplu taşım araçlarını kullanmanız mümkün olur muydu?

İdarecilerden kendilerini engelli vatandaşlar yerine koymalarını talep ediyoruz, çünkü engellilerle ilgili eksikler onları hiç rahatsız etmiyor. Çünkü onlar yaptıkları işlerde kendileri için hiç var olmayan engelleri göremiyorlar.

Engelli olmayan vatandaşlardan kendilerini engelli vatandaşlar yerine koymalarını talep ediyoruz, çünkü bizler bu eksikliği görür, algılar ve idare üzerinde baskı oluştursak sorunların çözülmesinde önemli bir yol kat edilir.

Ülkemiz nüfusunun yaklaşık % 12‘si engellilerden oluşmaktadır. 2012 verilerine göre 74 milyon olan nüfusumuzun 9 milyona yakını engelli... Hiç azımsanmayacak sayıda olan vatandaşlarımızı sokaklarda, işyerlerine, sosyal alanlarda neden göremiyoruz? Onlar çalışmayı, yaşamayı sevmiyor olabilirler mi?

4857 Sayılı İş Kanunu; özel sektörde 50 ve 50‘nin üzerinde işçi çalıştıran iş yerlerinde %3, kamu sektöründe ise 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu %3 oranında engelli çalışan istihdamını zorunlu kılmaktadır. Özel sektör ve kamu işverenlerinde özürlü personel istihdam edilmediği durumlarda istihdam edilmeyen her bir kişi için para cezası uygulanmaktadır. Bu cezai yaptırım nedeni ile özel sektörde özürlüler için ayrılan kadrolarda personel istihdamı çok önemli ölçülerde sağlanmıştır. Ancak, para cezası devlet memurluğu kontenjanı için uygulanmamakta olduğundan kamu kurumları için aynı ifadeyi kullanmak mümkün değildir. İlgili Kanun gereği kamu kurumlarında bu koşulun yerine getirilmesinden Devlet Personel Başkanlığı sorumludur. Devlet Personel Başkanlığı Haziran 2013 verilerine bakıldığında toplam memur sayısının yüzde %3‘ü olan 55.334 kişilik engelli kontenjanında 23.545 kişilik engelli açığı bulunmaktadır. 

Engelli vatandaşlarımız için iş kotasının yeterli olmayacağı açıktır. Onların görevlerini sürdürürken ve tüm yaşamlarında hak ettikleri koşulların sağlanması gerekmektedir.

2005 yılında çıkarılan 5378 sayılı Özürlüler Yasası, bu amaçla kamu kurum ve kuruluşlarına ait mevcut resmî yapılar, mevcut tüm yol, kaldırım, yaya geçidi, açık  ve yeşil alanlar, spor alanları ve benzeri sosyal ve kültürel alt yapı alanları ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılmış ve umuma açık hizmet veren her türlü yapıların ve içinde özürlülerin erişebilirliğine uygun duruma getirilmesini ve büyükşehir belediyeleri ve belediyeler, şehir içinde kendilerince sunulan ya da denetimlerinde olan  toplu taşıma hizmetlerinin özürlülerin erişilebilirliğine uygun olması için gereken tedbirlerin alınması, mevcut özel ve kamu toplu taşıma araçlarının özürlüler için erişilebilir duruma zorunlu kılmış, 7 yıl da süre vermiştir.  Sürenin bitiminde kamunun üzerine düşen sorumlulukları yerine getirmediği anlaşılmış ve yasanın öngördüğü süre "gerekli tedbirlerin alınabilmesi amacıyla" 3 yıl daha uzatılmıştır.

Görüldüğü gibi kağıt üzerinde pek çok düzenleme yapılmaktadır ancak tüm bu koşulların hayata geçirilmesi her birimizin takibi ve sahiplenmesi ile mümkün olacaktır.

Engelli vatandaşlarımızın her ortamda yaşamlarını insanca sürdürebilmelerini sağlamak için düşünmek, çabalamak, mücadele etmek hepimizin borcudur.

R. Petek ATAMAN
TMMOB Gıda Mühendisleri Odası
Yönetim Kurulu Başkanı

PEYZAJMO: 3 ARALIK DÜNYA ENGELLİLER GÜNÜNDE:
İNSAN HAKLARI VE ÖZGÜRLÜKLERİ BAĞLAMINDA ENGELLİLER

İnsan haklarını tanımlayan ve teminat altına almaya çalışan belgelerin en gelişmiş örneği, 1948‘de kabul edilen BM İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi‘dir.
 
İnsanlığın haklar ve özgürlükler uğruna verdiği mücadele boyutlandıkça, Bildirge‘de yer alan açılımlar yetersiz kalmaya başlamış toplum içinde etnik köken, cinsiyet, renk, sınıfsal farklılıklar nedeniyle farklı konumda bulunanları tanımlayan ve haklarını biçimlendiren sözleşmeler gündeme gelmiştir. Ancak bir kesim, toplumda fark edilmediği, fark edilemediği için yakın zamana kadar haklar ve özgürlükler tanımlamasının içinde yer alamamıştır.

Bu kesim fiziksel veya zihinsel yetersizliği olanlar, yeti kaybına uğrayanlar, hastalıkları süreklilik kazananlardan oluşan "engelli"lerdir.

Engellilerin haklarını, özgürlüklerini tanımlarken ayrımcılık önemli bir noktadır. Yaşanılan hemen her hak ihlalinde başat  konumda olan "ayrımcılık" başlığı, sorunu yeni keşfetmeye başlayan bir toplum için engellilerin gündeme taşınması, haklar, örgütlenme ve mücadele düzleminde ele alınması artık kaçınılmaz bir zorunluluk halini almıştır.

Ülkemizde  engellilerin önemli bir kısmı en temel hizmetleri alabilme olanağından yoksun olduğu gerçeğinden hareketle engellilerimiz,  başta fiziki çevre koşullarının yetersizliği ve uygunsuzluklar nedeniyle birçok temel haklarından yararlanamayarak yaşamla da mücadelede yalnızdır.

•·         Ülke genelinde okur-yazarlık oranı yüzde 95‘e yaklaşırken, engellilerde bu oran yüzde 60‘lar düzeyinde kalmaktadır. 

•·         Çalışma hakkının kullanımı yönünden engellilerin durumu ise çoğunluğun istihdam dışında kaldığını söylemek mümkündür. Özel sektörde %3, kamu sektöründe %4 ve devlet memurluğunda %3 oranında engelli çalışan istihdam edilmesi zorunlu olmasına rağmen engelli personel istihdam edilmediği durumlarda istihdam edilmeyen için  para cezası uygulanmakta , ancak para cezası devlet memurluğu kontenjanı için uygulanmamaktadır.

•·         Devlet Personel Başkanlığı Haziran 2013 verilerine bakıldığında toplam memur sayısının yüzde %3‘ü olan 55.334 kişilik engelli kontenjanında 23.545 kişilik engelli açığı bulunmaktadır.

•·         Türkiye genelinde işgücüne katılım oranı 2006 verilerine göre % 48‘dir. Buna karşılık süreğen hastalığı olan vatandaşlarımızın işgücüne katılımı % 22.8 düzeyindeyken, diğer engelli gruplarında bu oran % 21.7‘ye düşmekte kadınlarda ise % 7 ‘dir.

•·         Sağlık hizmetlerinden yararlanabilen engellilerin oranı yüzde 55.7 ‘dir.

•·         Bakım ve rehabilitasyon hizmetlerinden yararlanabilen engellilerin oranı yalnızca yüzde 5.9 ‘dür.

•·         Engelli yurttaşlarımız için özel eğitim ve rehabilitasyon hizmetleri devletin asli yükümlülüğü olmasına rağmen bu alan son yıllarda hızla özel sektöre devredilmiştir.

•·         Ülkemizdeki işsizlik, yoksulluk ve hayat pahalılığının kıskacı altında engelli yurttaşlarımız bu hizmetlere ulaşamamaktadır.

•·         Sosyal devletin tasfiyesi ile daha fazla kar hırsının ağır faturası engelli yurttaşlarımıza da ödetilmektedir. Engelli yurttaşlarımızın piyasanın acımasız koşullarına teslim edilmesi kabul edilemez bir durumdur.

2005 yılında çıkarılan 5378 sayılı Özürlüler Yasası, başta belediyeler olmak üzere kamu kurum ve kuruluşlarına, engellilerin kentsel mekânlara erişilebilirliğini sağlayacak düzenlemeleri 7 yıllık süre içinde gerçekleştirilmesi görevini vermişti. Ne var ki, sürenin bitimi olan 7 Temmuz 2012 tarihine gelindiğinde, kamunun üzerine düşen sorumlulukları yerine getirmediği anlaşılmış ve yasanın öngördüğü süre "gerekli tedbirlerin alınabilmesi amacıyla" 3 yıl daha uzatılmıştır.

Bu durumun üzerinden bir yıllık bir süre daha aşılmış olmasına rağmen kentlerin dönüşümü- dönüşümden rant yaratma  telaşına  düşen merkezi ve yerel otoritede bir değişiklik olmamış, engelli yurttaşlarımızın fiziki ve sosyal mağduriyetleri yine siyasilerin gündeminden düşmüştür.

TMMOB Peyzaj Mimarları Odası olarak, 3 Aralık Dünya Engelliler Gününde kamuoyu ile paylaşmak isteriz ki; sosyal devletin tasfiye edilmesi ve devletin üstlenmesi gereken sorumlulukların piyasa koşullarına havale edilmesinin en çok vurduğu kesimlerden biri olan engelli yurttaşlarımızın sözcüsü olmaya devam edeceğiz.

Saygılarımızla.

TMMOB Peyzaj Mimarları Odası
10. Dönem Yönetim Kurulu