ADANA İKK BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ'NE NAZIM PLANLARIYLA İLGİLİ GÖRÜŞÜNÜ GÖNDERDİ

ADANA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI‘NA
İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığı
Planlama  Şube Müdürlüğü

İlgi yazınız ile Büyükşehir Belediyesi mücavir alan sınırları içerisinde, 1/25.000 ölçekli Nazım İmar Planı Revizyonu ve 26.000 ha alanda 1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı Revizyonu yapılacağından kurum görüşümüz  istenmektedir.

Adana;  ülkemizin kalkınma hamlesi olarak   tarım ve tarıma dayalı sanayinin  temel referans alındığı Cumhuriyetin  ilk  yıllarından, Özal‘lı neoliberal  politikaların  hayata geçtiği 80‘li  yıllar arasındaki temel  kalkınma algısının değişmesi  nedeniyle oldukça farklı değişim yaşamaktadır.   Cumhuriyetin ilk   yılarında başlıca  Avrupa ve ABD ile diğer gelişmiş sanayii  ülkeleri;  nüfus, iklim  ve coğrafyasının  gereği olarak  ve Türkiye‘ye tarım ve tarıma dayalı sanayi rolü vermişler ve bunun gereği olarak, gerek  geniş ve verimli  ovası, gerekse tarımda  yılda 3 ürün  verebilen iklim şartları ile bu  modelde oldukça ileri atılımları Cumhuriyetle beraber yapabilmiş  tarım,sanayi ve tarıma dayalı sanayi alanlarında öne çıkan  metropol kentlerden biri konumuna gelebilmiştir.

Ancak gelişen teknolojiler, daralan  pazarlar ve kimi  diğer kaygılarla 80‘li yıllardan itibaren ülkemize biçilen rol değişmiştir. Üretken olmayan sektörler öne çıkmış, üreten değil her türlü -tarımsal  ürünler dahil- üründe tüketen   bir ülke  konumuna gelinmiştir. Tarım ve sanayi gibi temel   üretici sektörler yerini hizmet, turizm, finans, lojistik   gibi ranta ve üretici olmayan alanlara  bırakmıştır.  Tarım ve sanayi gözden  çıkarılmış ve bu sektörlerle  uğraşanlar hızla alanı terk etmiş, fabrikalar kapanmış tarım cazibesini  kaybetmiştir. Dolayısıyla öne  çıkan finans, turizm vs alanlar ile Adana da eski cazibesini  yitirmiştir.

Tüm bu olumsuz sürece rağmen    Adana; sahip olduğu genç nüfusu, köklü ve büyük üniversitesi, coğrafik konumu, iklim  ve üstün  yüksek  tarımsal potansiyeli,  her türlü ulaşım ağına sahip oluşu ve iç dinamiklerinin varlığı  ile  sahip olduğu ülkenin en büyük tekparça OSB alanı, Ceyhan-Yumurtalık Enerji Havzası ve ulaşım ağındaki merkez konumu gibi barındırdığı bölgesel fırsatlar açısından Türkiye‘nin önemli metropollerinden birisi olmaya çok uygundur ve eğilimi de bu  yoldadır.

İmar Planlarının mahkemelerce kısmen iptal edilmesi ve onların tekrar yapılması zorunluluğu bu konudaki çok önemli fırsattır. Yeni kent yönetiminin planların tekrar yapılması ve uygulanmasındaki aciliyeti  Adana‘yı tekrar ayağa kaldırması açısından  bir fırsattır. Yapılmak istenilen çalışmalarda planların  bütünlüğü, kamusal çıkarlar, insan ve çevre odaklı yaşanabilir bir Adana  kimliğinin  öne çıkarılması  temel alınmalıdır.

Tarım topraklarının  korunması ve amaç  dışı  kullanımının gözetilerek   "Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz," hükümü birinci öncelik olmalıdır.

Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzük 24.07.2009 tarih ve 27298 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Tüzüğün 8.  maddesinin 1. paragrafında ise  "Her ölçekteki imar ve çevre düzeni planlarının yapılması ve değiştirilmesinde tarım arazilerinin tarım dışı amaçlı faaliyetlere ayrılmasına kurulun uygun görüşü alınarak Bakanlık veya valiliklerce izin verilebilir." denildiğinden tüzük gereği her tür ve ölçekteki imar planlarına ilişkin müracaatların Toprak Koruma Kurulu gündemine alınarak görüşülmesi gerekmektedir.

Yasa ve yönetmeliklere en  fazla kamusal gücü elinde  bulunduran görevlilerin  uyması gerekmektedir. Toprak Koruma Kurulu‘nun tarım arazilerinin amaç dışı kullanım planlanmasına ilişkin olarak  5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 13. Maddesi ile Tüzüğün 8. Maddesi kapsamında  her türlü planlar ile ilgili hazırlıkların tamamlanmasının ardından yapılacak ilk Toprak Koruma Kurulu toplantısı gündemine alınarak görüşülmesine karar verilmesi gerekmektedir.   Maalesef Adana  için yapılmış planlarda bu  durum  göz önüne alınmayarak, gerek  dünya gerekse ülkemiz için  çok  özel  arazilere sahip tarım  topraklarımız amaç  dışı kullanıma açılmıştır. Görüşümüzün istenildiği Nazım İmar Planları ile ilgili yukarıdaki hükümler çerçevesinde  yapılması gereken işlemler tamamlanmamış ve Tarım İl Müdürlüğü‘nün  uygun görüşü olmadan plan onaylama çalışmaları yapılmıştır.

Dolayısıyla görüşümüzün  istenildiği hususun  öncelikli olarak Toprak Koruma Kurulunda görüşülmesi gerekmektedir.

Ayrıca depremler sonucu oluşan yer hareketlerinin etkilerini en aza indirilmesine yönelik  mikrobölgeleme çalışması ; sismik riskin belirlenmesi,zeminin deprem dalgasını büyütmesi,zemin sıvılaşma potansiyelini,yamaç duraylılığının belirlenmesi,diri fayların ve bunların arazi kullanımına etkilerinin belirlenmesi,yapıların aktif faylardan güvenli mesafeye çekilmesi çalışmalarıdır. Mikrobölgeleme çalışması arazinin kullanış biçimlerini,yapı yoğunluğunu,yerleşim alanlarının gelişme yön ve büyüklüklükleri belirlenerek nazım plana altlık oluşturmalıdır.

Bu  genel yaklaşımlar akabinde görüşlerimiz özetle şunlardır.

1)          Planlamada öncelikle şahısların kurumlara, kurumların da birbirlerine açmış olduğu davaların içerikleri ile bu davalardan çıkan kararlara dikkat edilmelidir.

2)          Planlarda yapılaşma yoğunluğu sonradan değiştirilen alanlarda mümkün olduğunca önceden verilen imar koşullarının yeniden sağlanmasına çalışılmalıdır. Bu tutum itirazları büyük ölçüde azaltacaktır.

3)          Yapılaşmamış alanlarda  gerek hazırlanan  imar planında gerekse uygulamada öncelikle kök parsele dönüş yapılarak yeniden uygulama yapılması yolu denenmelidir. Yeni oluşacak imar parsellerinin ise mümkün oldukça yeterli miktarda kök parselden verilmesi sağlanmalıdır. Bu tutum da itirazları büyük ölçüde azaltacaktır.

4)          Mevcut kent merkezinin halen tekil ve Büyüksaat-Küçüksaat aksında yetersiz büyüklükte kaldığı bilinmektedir. Ayrıca planlama çalışmalarında temel olarak yeni oluşturulan ilçelere bazı idari yapılanmalar için alan ayrılması bilinen bir yasal gerekliliktir. Dolayısıyla her iki ilçe için de iptal edilen planlarda düşünülmemiş olan ve gereksinim duyulan yeni ticari bölgeleri de içine alacak büyüklükte en az iki adet Alt Merkez Alanı düzenlenmelidir.

5)          Kentin ihtiyacı olan fakat kentte oldukça dağınık yerleşmiş olan tekstil, oto ve makine yedek parça, finans merkezi, v.b gibi bir kısım sektörlerin de toparlanabilmesi için işlevsel sitelerin kurulmasına yönelik genel bir düzenleme yapılmalıdır.

6)          Yukarıdaki 4.ve 5. Maddelerin akılcı çözümleri dolaylı olarak mevcut ulaşım ağı ile kent merkezini de hayli rahatlatacaktır. Ancak mutlaka Adana Kent İçi Ulaşım Master Planı çalışması hazırlanmalıdır.

7)          Genel bir yaklaşım olarak,  planlanacak bölümler için Kat Yüksekliği Rejim Haritası hazırlanmalıdır. Adana kentindeki planlamalar için yeni olan bu kavramda; güneşin yazlık - kışlık ışık eğrisi, tercih edilen rüzgar yönleri ve doğal hava koridorları gibi meteorolojik, uçuş konisi gibi yapay eşikler ile jeolojik/depremsel kısıtlamaların yanı sıra sel baskınlarının üst kot sınırı gibi doğal eşiklerin yönlendirmeleri esas alınmaktadır. Bu değerlendirmelerin ışığı altında çok katlı yapıların nerelerde ve nasıl yer alacağı, hangi yollarda hangi bina yüksekliklerinin geçerli olacağı, binaların açıklıkları ve doluluk v.b.gibi temel konular ilgili meslek odalarının da katılacağı komisyonlarca belirlenmelidir.

8)          75.Yıl Ormanı, Fuar Alanı, Katı Atık Bertaraf Alanı, Yaban Hayatı Koruma Sahası gibi kentsel kullanımlar, diğer planlama alanlarından daha farklı içsel sorunlar ile çevresel etkilere sahip oldukları göz önüne alınarak ayrıca ve özel olarak detaylı planlanmalıdır.

9)          Üniversite alanı mutlaka 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planına kavuşturulmalıdır. Ancak bu işlem için de muhakkak mutabakat sağlanmalıdır. Böylece hem mevcut imarındaki eksikliklerin giderilmesi hem de kendi mülkiyetindeki karmaşanın çözümüne katkıda bulunulmalıdır.

10)       Seyhan İlçesinin batısında yer alan Real AVM ve yakın çevresinin verimli tarım alanı olduğu bilinmektedir. Henüz tamamı yapılaşmadığı için Toprak Koruma Kurulu görüşü doğrultusunda tarımsal üretimi kısıtlamayan aksine teşvik edici yeni bir imar planı çalışması yapılmalıdır.

11)        Adana‘ya ilişkin tüm veriler Coğrafi Bilgi Sistemlerine altlık olacak şekilde hazırlanmalı ve bu veriler ile Kent Bilgi Sistemi Kurulmalıdır.

12)       Planlama çalışmalarında Ekolojik Planlama mantığı gözetilmeli ve hazırlanacak planların D-400 Devlet Karayolunun güneyindeki sahaları nasıl etkileneceği de birlikte değerlendirmelidir.

13)       Öncelikle plan yapım sürecinin hızlanması, yapım süresinin kısaltılabilmesi ve gereken detaylı çalışmaların yapılabilmesi içinde planları düzenlenecek alanlar uygun bölümlere ayrılmalıdır.

-  Bu bölümler ayrılırken önceden oluşturulmuş kanal, yol, nehir v.b. gibi fiziksel eşikler ile sınırlanmış olmasına özel dikkat edilmelidir.

-  Bu şekilde elde edilebilecek en az 6 bölgede planların gerek yapımında gerekse imar uygulanmasında kadastrodan doğacak mülkiyet etkileşimleri ile imar dengesizlikleri asgari düzeye inecektir.

-   Büyükşehir İmar Dairesi de bu bölümler arasındaki koordinasyonu gerçekleştirmek yoluyla planın bütünlüğünü sağlayabilir.

Sonuç olarak, Büyükşehir Belediyesi mücavir alan sınırları içerisinde, 1/25.000 ölçekli Nazım İmar Planı Revizyonu ve 26.000 ha alanda 1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı Revizyonu çalışmalarına yönelik görüşlerimizin sadece 10 günlük  bir süre içinde yetişmeyeceği gerçeğiyle yukarıda özetlediğimiz  bu açıklamanın ilimizde  yeni bir  yapılanma   yaratmasını temennisinde bulunarak, Odalarımızın ortak tespiti ile hazırlanan bu öneriler doğrultusunda gereğini bilgilerinize arz ederiz.

Saygılarımızla.

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği 
Adana İl Koordinasyon Kurulu